किरणराज गाैतम
नेपालको राजनीति फेरि एकपटक नयाँ मोडमा पुगेको छ। पछिल्ला महिनाहरूमा वामपन्थी दलहरूको एकता प्रक्रिया तीव्र बनेको छ भने, अर्कोतर्फ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) जस्ता नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूले जनताको वैकल्पिक विश्वास जित्दै छन्।
राजनीतिक अस्थिरता, निराशा र स्थापित दलप्रतिको असन्तुष्टि पछ्याउँदै जनमतमा स्पष्ट परिवर्तनको संकेत देखिन थालेको छ । यस सन्दर्भमा, वाम एकता र नयाँ दलहरूको उदय दुवैले नेपालको भविष्य राजनीतिक दिशालाई पुनः परिभाषित गर्न सक्छन्।
वाम एकताको पृष्ठभूमि
नेपालमा वामपन्थी दलहरूबीचको सम्बन्ध सधैं उतार–चढावले भरिएको रहँदै आएको छ। २०५६ सालमा पहिलो पटक नेकपा–एमाले र नेकपा–माओवादीबीच ‘एकता’ सम्भावनाको चर्चा सुरु भएको थियो। त्यसपछिका दुई दशकमा देशले कम्तीमा १० पटकभन्दा बढी “वाम एकता” र “वाम विभाजन” का दृश्य देखेको छ।
हालैको घटनाक्रममा, नेकपा माओवादी केन्द्र, नेकपा (एकीकृत समाजवादी), नेकपा मसाल, र अन्य साना वाम समूहहरूले “एकीकृत कम्युनिस्ट पार्टी” बनाउने घोषणा गरेका छन्।
एकताको उद्देश्य : तत्कालीन जेन जी अन्दोलनले दशकदेखि देश चलाएका नेता तथा राष्ट्रिय सुरक्षामा नराम्रो थप्पड मारेको छ । सत्तामा रहेका पार्टी मात्र नभएर बिपक्षी पार्टीका नेताको समेत सम्पति आगजनी हुनु फितलो सुरक्षा बुझेर पनि एकता आबस्यक भएको महसुस भयो ।
वाम मतदाताको बिखराव रोक्ने एकताको उद्धेश्य हो – समान विचारधाराका वाम मतदाताहरूबीच विभाजन र मत बिखराव रोक्दै वाम शक्तिलाई एकजुट बनाउने।
नीति तथा कार्यान्वयनमा साझा सहकार्य गर्ने — देशको समृद्धि, सामाजिक न्याय, र सुशासनका लागि साझा नीति निर्माण र त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा सहकार्य गर्ने।
सरकार सञ्चालनमा स्थायित्व ल्याउने — राजनीतिक अस्थिरता अन्त्य गरी दिगो र स्थायी सरकार सञ्चालन सुनिश्चित गर्ने, जसले दीर्घकालीन विकासका कार्यक्रमहरू सफलतापूर्वक अघि बढाउन सकोस्।
एकताका सम्भावित दुबै पक्ष हेर्दा एकताले राजनीतिक स्थायित्वको सम्भावना बढाउने देखिन्छ
लामो समयदेखि गठबन्धन र अविश्वासको चक्रमा फँसेको नेपाली राजनीतिले वाम एकताको माध्यमबाट केही स्थायित्व पाउन सक्छ। विगतमा विभाजित वाम मत अहिले एकीकृत हुनसक्ने सम्भावना बढेको छ।
भने विकास, रोजगार र संघीयता सुदृढीकरणजस्ता विषयमा वाम दलहरूबीच साझा एजेन्डा तय हुन सक्छ।
एकता को नकारात्मक पक्ष वाम एकताको विफलताको प्रमुख कारण विगतमा पनि नेतृत्वको प्रतिस्पर्धा नै थियो। यसपटक पनि त्यो चुनौती समाप्त भएको छैन । पटक–पटक विभाजन र पुनर्मिलनले मतदातामा वाम दलप्रतिको विश्वास घटाएको छ। साना वाम दलका विचार र आवाज ठूलो पार्टीभित्र हराउने सम्भावना एकतापछी रहन्छ।
यदि यो एकता केवल पद र शक्ति बाँडफाँटका लागि नभएर नीतिगत, संगठनात्मक र मूल्याधारित बनेर अघि बढ्यो भने, यसले देशको राजनीतिक स्थायित्वमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ। तर यदि पुनः पुरानै शैली दोहोरियो भने, जनता यसलाई ‘पावर गेमको अर्को अध्याय’ मात्रै ठान्नेछन्।
नयाँ दल — राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) को भूमिका
सन् २०२२ को आम निर्वाचनमा स्थापना भएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) ले अप्रत्याशित रूपमा चौथो ठूलो दलका रूपमा उदय गर्यो।
२०६ जना उम्मेदवारमध्येको २० भन्दा बढी सांसद जित्दै संसदीय राजनीतिमा प्रवेश गरेको यो दलले नेपाली राजनीतिमा नयाँ लहर ल्यायो।
पूर्व–पत्रकार रवि लामिछानेको नेतृत्वमा बनेको RSP ले युवा बेरोजगारी, पारदर्शिता र भ्रष्टाचारविरुद्धको आवाजलाई मुख्य एजेन्डा बनायो।
देशमा चरम भ्रष्टाचार र पुराना दलहरूबीचको निष्क्रिय मौनताको समयमा, RSP जनताको वैकल्पिक आशा बन्यो।
२०२५ सम्म आइपुग्दा पार्टीको सदस्यता १,४०,००० भन्दा बढी पुगेको छ । छोटो अवधिमै यस्तो वृद्धि युवामाझ पार्टीको तीव्र लोकप्रियताको संकेत हो।
संसद्मा पनि RSP ले मानव–तस्करी, भिसा घोटाला, र सरकारी जवाफदेहिताका मुद्दामा सक्रिय आवाज उठाउँदै जनताको पक्षमा उभिएको छ।
विशेषगरी १८ देखि ३५ वर्षका युवाहरूबीच यसको प्रभाव बलियो देखिएको छ — उनीहरू पुरानो शैलीभन्दा परिणाममुखी र जवाफदेह राजनीति खोज्दै छन्।
RSP ले नेपाली राजनीतिमा “संवाद, जवाफदेहिता र नयाँ पुस्ताको आकांक्षा” का माध्यमबाट नयाँ चेतना जगाएको छ।
यदि पार्टीले आफ्नो संगठनात्मक बल विस्तार गर्दै स्पष्ट नीति र दीर्घकालीन योजना निर्माण गर्न सक्यो भने, यो दल स्थायी राजनीतिक शक्तिको रूपमा स्थापित हुन सक्छ।
नयाँ समीकरणको संकेत
वाम एकता र स्वतन्त्र राजनीति — यी दुई धारहरू नेपालमा दुई फरक तर समानान्तर जनअपेक्षाका प्रतीक हुन्।
• एकातिर पुराना पार्टीहरूले संगठन र विचारको एकता खोजिरहेका छन्,
• अर्कोतिर जनता नयाँ पुस्ताको पारदर्शी, सशक्त र इमानदार नेतृत्व खोज्दैछन्।
· जनताले अब भरोसा गर्ने नेता को रुपमा विप्लव स्वयं बाकि छन् । देशमा अब हुने चुनावमा स्थायी सरकारको लागि जिम्मेबार नेताको रुपमा विप्लब आफुले स्थापित गर्ने यो महत्वपूर्ण समय देखिन्छ ।
आगामी निर्वाचनमा यी दुई धारबीच त्रिकोणीय प्रतिस्पर्धा हुने सम्भावना प्रबल छ —
पुराना पार्टी, वाम गठबन्धन, र नयाँ स्वतन्त्र दलबीच नयाँ राजनीतिक समीकरणको जन्म हुनसक्छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूको दृष्टिकोण
राजनीतिक विश्लेषकका अनुसार,
“वाम एकता सफल भयो भने नेपाली राजनीतिमा पुनः वाम प्रभुत्व देख्न सकिन्छ। तर जनअपेक्षा पूरा नगरेमा RSP वा अन्य नयाँ दलहरूले भविष्यमा निर्णायक भूमिका खेल्न सक्छन्।”
“RSP ले पुराना दलको राजनीतिक नक्सामा नयाँ रेखा कोरेको छ। अहिलेको युवा पुस्ता कुनै पनि पुरानो दलमा विश्वास गर्न चाहँदैन — उनीहरू परिणाम खोज्छन्।”
नेपालको राजनीति अहिले समीकरण पुनर्निर्माणको चरणमा छ। वाम एकता र नयाँ दलहरूको उदयले देशको राजनीतिक मानचित्र पुनर्लेखन गर्न सक्छ।
तर सफलता प्राप्त गर्नका लागि तीन आधारभूत तत्व अपरिहार्य छन् —
• विश्वसनीय नेतृत्व
• संगठित नीति
• जनताको हितप्रति प्रतिबद्धता
यदि यी तत्वहरू पूरा भए भने नेपालले राजनीतिक स्थायित्वको नयाँ अध्याय सुरु गर्न सक्छ।
तर असफल भए, जनता पुनः नयाँ विकल्प खोज्न बाध्य हुनेछन् — र त्यो विकल्प फेरि स्वतन्त्र र परिवर्तनकारी राजनीति हुनसक्छ।
“नेपालको राजनीतिमा अहिले जनताको प्राथमिकता ‘विचार’ भन्दा बढी ‘व्यवहारिक परिणाम’ हो। जसले परिणाम दिन्छ, त्यसकै राजनीति अब टिक्छ।”
